អធិបតេយ្យភាពសមុទ្រកម្ពុជា និងការទាញយកធនធានពីធ្នើរសមុទ្រ

UNCLOS ពាក្យពេញថា United Nations Convention on the Law of the Sea ឬជាភាសាខ្មែរហៅថា «អនុសញ្ញាអង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីច្បាប់សមុទ្រ»។ ច្បាប់នេះត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ ១៩៨២ និងចាប់ផ្ដើមអនុវត្តជាអន្តរជាតិនៅឆ្នាំ ១៩៩៤។ វាត្រូវបានគេប្រសិទ្ធនាមថាជា «រដ្ឋធម្មនុញ្ញសម្រាប់មហាសមុទ្រ»។ ខាងក្រោមនេះគឺជាចំណុចសំខាន់ៗដែលគួរដឹង៖

១. ការបែងចែកតំបន់សមុទ្រ

UNCLOS បានកំណត់ព្រំដែនសមុទ្រចេញពីឆ្នេរនៃប្រទេសនីមួយៗជាកម្រិតៗ៖
• ផ្ទៃទឹកផ្ទៃក្នុង (Internal Waters): ជាផ្ទៃទឹកនៅកៀកនឹងដីគោកបំផុត (ដូចជា ឈូងសមុទ្រ ទន្លេ)។ រដ្ឋម្ចាស់ដីមានអធិបតេយ្យភាពដាច់ខាត។
• ដែនសមុទ្រ (Territorial Sea): មានចម្ងាយ ១២ ម៉ាយសមុទ្រ (ប្រហែល ២២ គីឡូម៉ែត្រ) ពីឆ្នេរ។ ក្នុងតំបន់នេះ ប្រទេសម្ចាស់ដីមានសិទ្ធិពេញលេញលើផ្ទៃទឹក បាតសមុទ្រ និងលំហអាកាសពីលើ ប៉ុន្តែត្រូវអនុញ្ញាតឱ្យកប៉ាល់បរទេសឆ្លងកាត់ដោយសន្តិវិធី។
• តំបន់សេដ្ឋកិច្ចផ្ដាច់មុខ (Exclusive Economic Zone - EEZ): មានចម្ងាយរហូតដល់ ២០០ ម៉ាយសមុទ្រ (ប្រហែល ៣៧០ គីឡូម៉ែត្រ)។ ក្នុងតំបន់នេះ ប្រទេសម្ចាស់ដីមានសិទ្ធិផ្ដាច់មុខលើការធ្វើអាជីវកម្មធនធានធម្មជាតិ (ដូចជា នេសាទត្រី បូមប្រេង និងឧស្ម័ន) ប៉ុន្តែមិនមានអធិបតេយ្យភាពលើការធ្វើនាវាចរណ៍របស់ប្រទេសដទៃឡើយ។
• សមុទ្រអន្តរជាតិ (High Seas): ជាតំបន់សមុទ្រដែលនៅក្រៅ EEZ។ គ្មានប្រទេសណាមានសិទ្ធិត្រួតត្រាឡើយ វាជាកម្មសិទ្ធិរួមរបស់មនុស្សជាតិ។

២. គោលបំណងសំខាន់នៃច្បាប់

• ដោះស្រាយជម្លោះ៖ បង្កើតវិធានការច្បាស់លាស់ដើម្បីជៀសវាងការដណ្ដើមដែនទឹកគ្នារវាងប្រទេសជិតខាង។
• ការពារបរិស្ថានសមុទ្រ៖ បង្ខំឱ្យប្រទេសនានាទប់ស្កាត់ការបំពុលសមុទ្រ។
• ការគ្រប់គ្រងធនធាន៖ ធានាថាការនេសាទ និងការធ្វើអាជីវកម្មបាតសមុទ្រត្រូវបានធ្វើឡើងដោយសមធម៌ និងមាននិរន្តរភាព។
• សេរីភាពនាវាចរណ៍៖ ធានាថាកប៉ាល់ដឹកជញ្ជូនទំនិញអាចធ្វើដំណើរបានទូទាំងពិភពលោកដោយគ្មានការរារាំងខុសច្បាប់។

៣. ករណីជម្លោះសមុទ្រចិនខាងត្បូង

UNCLOS គឺជាអាវុធផ្លូវច្បាប់ដ៏សំខាន់ក្នុងជម្លោះនេះ៖
• ប្រទេសដូចជា ហ្វីលីពីន វៀតណាម និងម៉ាឡេស៊ី ប្រើប្រាស់ UNCLOS ដើម្បីការពារតំបន់ EEZ ២០០ ម៉ាយរបស់ខ្លួន។
• កាលពីឆ្នាំ ២០១៦ តុលាការមជ្ឈត្តការអន្តរជាតិ (ដោយផ្អែកលើ UNCLOS) បានកាត់ក្ដីថា ការទាមទាររបស់ចិនលើខ្សែបន្ទាត់ ៩ ចុច (Nine-Dash Line) គឺគ្មានមូលដ្ឋានច្បាប់អន្តរជាតិឡើយ។ ប៉ុន្តែចិនមិនទទួលស្គាល់សាលក្រមនេះទេ។

៤. កម្ពុជា និង UNCLOS

កម្ពុជាបានផ្តល់សច្ចាប័នលើអនុសញ្ញានេះនៅឆ្នាំ ២០០២។ ច្បាប់នេះមានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់កម្ពុជាក្នុងការ៖
• កំណត់ព្រំដែនសមុទ្រជាមួយប្រទេសជិតខាង (ថៃ និងវៀតណាម)។
• ការពារសិទ្ធិក្នុងការរុករកប្រេង និងឧស្ម័ននៅក្នុងឈូងសមុទ្រខ្មែរ។
បើគ្មាន UNCLOS ទេ ពិភពលោកប្រហែលជាមានសង្គ្រាមសមុទ្ររាប់មិនអស់ ព្រោះប្រទេសនីមួយៗប្រាកដជាចង់ពង្រីកដែនទឹកតាមចិត្តចង់។ វាគឺជាច្បាប់ដែលរក្សាសណ្តាប់ធ្នាប់នៅលើផ្ទៃទឹកដែលគ្របដណ្ដប់លើសពី ៧០% នៃផែនដី។