តម្លៃនៃសតិសម្បជញ្ញៈ ការវិនិច្ឆ័យព័ត៌មាន និងការប្រើប្រាស់សទិសសព្ទក្នុងភាសាខ្មែរ

នៅក្នុងសង្គមបច្ចុប្បន្ន ការទទួលយកព័ត៌មានពិតជាមានភាពរហ័សរហួនណាស់ ប៉ុន្តែអ្វីដែលសំខាន់បំផុតនោះគឺការចេះពិចារណាទៅលើរាល់ ហេតុការណ៍ ដែលបានកើតឡើង។ មនុស្សម្នាក់ៗត្រូវមានស្មារតីរឹងមាំ និងមានម្ចាស់ការលើខ្លួនឯង មិនត្រូវជឿជាក់លើដំណឹងផ្ដេសផ្ដាសដែលគ្មានប្រភពច្បាស់លាស់នោះឡើយ។ កាលបើឮសូរអ្វីមួយមកប៉ះទង្គិចនឹង ត្រចៀក ឬបើនិយាយតាមភាសាសុជីវធម៌ខ្ពស់ដែលយើងធ្លាប់ឮក្នុងរឿងនិទានបុរាណថា បើមានដំណឹងមកដល់ ព្រះកាណ៌ នៃអង្គក្សត្រ ឬអ្នកដឹកនាំ គឺតែងតែមានការពិគ្រោះយោបល់យ៉ាងល្អិតល្អន់ជាមុនសិន ទើបសម្រេចចិត្ត។ ការដែលយើងចេះត្រងត្រាប់ស្ដាប់ដោយយកចិត្តទុកដាក់ វានឹងជួយឱ្យយើងបំពេញ ការ ងារបានយ៉ាងល្អប្រសើរ និងជៀសផុតពីកំហុសឆ្គងទាំងឡាយ។ ផ្ទុយទៅវិញ បើយើងធ្វើ ការ ដោយខ្វះការប្រុងប្រយ័ត្ន ឬជឿតាមតែការញុះញង់ នោះលទ្ធផលដែលទទួលបាននឹងមិនល្អឡើយ។ ជាក់ស្ដែង ដូចជាបុរសម្នាក់ដែលអង្គុយក្រេបរសជាតិកាហ្វេចេញពី កា យ៉ាងរំភើយនៅមាត់បង្អួច គាត់មិនត្រឹមតែរីករាយនឹងភេសជ្ជៈនោះទេ ប៉ុន្តែគាត់ក៏ប្រើប្រាស់ពេលវេលានោះដើម្បីសញ្ជឹងគិតពី សេចក្ដីរាយការណ៍ ផ្សេងៗដែលគាត់បានទទួល ដើម្បីបែងចែកឱ្យដាច់រវាងការពិត និងការភូតភរ។ សរុបមក ការចេះប្រើប្រាស់បញ្ញាដើម្បីវិនិច្ឆ័យ ការណ៍ ពិត គឺជាសីលធម៌រស់នៅដ៏វិសេសវិសាលបំផុតសម្រាប់មនុស្សគ្រប់រូប។

ការវែកញែកសទិសសព្ទ
កា, ការ, ការណ៍, កាណ៌

១. កា (គ្មានព្យញ្ជនៈតម្រួត ឬសញ្ញាខណ្ឌសញ្ញា) ថ្នាក់ពាក្យ៖ នាម
អត្ថន័យ៖ សំដៅលើវត្ថុប្រើប្រាស់សម្រាប់ដាក់ទឹក ឬភេសជ្ជៈ ដែលមានមាត់ចំហ និងមានដងកាន់។ ពាក្យនេះច្រើនប្រើក្នុងភាសានិយាយប្រចាំថ្ងៃ។ ឧទាហរណ៍៖ គាត់ដួសទឹកក្ដៅដាក់ក្នុង កា ដើម្បីឆុងកាហ្វេ។
២. ការ (មាន "រ" ជាតួអង្គបដិបក្ខ) ថ្នាក់ពាក្យ៖ នាម ឬ កិរិយាសព្ទ
អត្ថន័យ៖ ក្នុងនាមជា នាម៖ សំដៅលើអំពើ, សកម្មភាព, មុខរបរ ឬកិច្ចដែលត្រូវធ្វើ (ដូចជា៖ ការងារ, បុណ្យការ)។ ក្នុងនាមជា កិរិយាសព្ទ៖ សំដៅលើការរៀបមង្គលការ ឬអាពាហ៍ពិពាហ៍ (ដូចជា៖ គាត់ជិត ការ ហើយ)។ វិធានវេយ្យាករណ៍៖ ពាក្យ "ការ" ច្រើនប្រើជា បុព្វបទ សម្រាប់បំប្លែងកិរិយាសព្ទឱ្យទៅជានាមអរូបី ដូចជា៖ ការរៀន, ការដើរ, ការយល់ដឹង។ ឧទាហរណ៍៖ ការ ខិតខំប្រឹងប្រែងនឹងនាំមកនូវជោគជ័យក្នុងកិច្ច ការ ទាំងពួង។
៣. ការណ៍ (មាន "រ" និង "ណ" + ៍ សញ្ញាបដិសេធ ឬទណ្ឌឃាត) ថ្នាក់ពាក្យ៖ នាម
អត្ថន័យ៖ សំដៅលើ ហេតុ, ដំណឹង, រឿងរ៉ាវ, ឬដំណើររឿងដែលបានកើតឡើងពិតប្រាកដ។ ពាក្យនេះមកពីពាក្យបាលី "ការណ" ។ វិធានវេយ្យាករណ៍៖ ច្រើនប្រើក្នុងពាក្យផ្សំដូចជា ហេតុការណ៍, ដំណឹងការណ៍, សេចក្ដីរាយការណ៍ ឬ ដឹងការណ៍។ ឧទាហរណ៍៖ មេភូមិបានរាយ ការណ៍ អំពីហេតុ ការណ៍ គ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍ដែលបានកើតឡើងកាលពីយប់មិញ។
៤. កាណ៌ (មាន "ណ" + ៌ រ៉បាទ) ថ្នាក់ពាក្យ៖ នាម (រាជសព្ទ)
អត្ថន័យ៖ សំដៅលើ "ត្រចៀក"។ ពាក្យនេះក្លាយមកពីពាក្យបាលី "កណ្ណ" ឬសំស្ក្រឹត "កណ៌" ។ វិធានវេយ្យាករណ៍៖ ប្រើសម្រាប់ជាពាក្យរាជសព្ទចំពោះព្រះមហាក្សត្រ ឬប្រើក្នុងអក្សរសិល្ប៍បុរាណ និងព្រះពុទ្ធសាសនា។ ជាទូទៅត្រូវប្រើពាក្យ "ព្រះ" នៅពីមុខ។ ឧទាហរណ៍៖ ព្រះបាទធម្មរាជាទ្រង់ផ្ទៀង ព្រះកាណ៌ ស្ដាប់នូវសេចក្ដីក្រាបបង្គំទូលរបស់ហោរា។

ចំណាំ មានពាក្យ

ការ្យ

នេះមួយទៀតជានាម ដែលមានន័យថា សេចក្តីសម្រេច ដូចពាក្យថា សម្រឺទ្ធិការ្យ សិទ្ធិការ្យ ដោយបានឃើញមានប្រើ ពាក្យថា ការ្យ សរសេរបែបនេះមាននៅក្នុង អនុពាក្យថ្មី ទំព័រទី ១៤៥